De bodem bestaat uit meer dan chemie. Bij bodemonderzoek ligt de aandacht vaak op de chemische en fysische eigenschappen van de bodem. Maar de Europese Soil Monitoring Law brengt daar verandering in. Ook het bodemleven wordt onderdeel van de beoordeling van bodemgezondheid.

Dat roept direct een praktische vraag op.

Hoe meet je de biologische kwaliteit van een bodem op een betrouwbare en reproduceerbare manier als daarvoor nog geen standaard onderzoekspakket bestaat?

Tijdens een afstudeeronderzoek bij Geofoxx onderzocht milieukundestudent Job ter Haar welke onderzoeksmethoden hiervoor het meest geschikt zijn en hoe deze kunnen worden toegepast binnen toekomstige bodemmonitoring.

Waarom bodembiologie steeds relevanter wordt

De Soil Monitoring Law heeft als doel om de bodemgezondheid binnen Europa systematisch te monitoren en op lange termijn te verbeteren. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar chemische en fysische bodemkenmerken, maar ook naar de biologische toestand van de bodem.

Dat is logisch. Een gezonde bodem bestaat uit een compleet ecosysteem van bacteriën, schimmels, nematoden, regenwormen en andere bodemorganismen. Samen zorgen zij onder meer voor de afbraak van organisch materiaal, de kringloop van voedingsstoffen, waterinfiltratie en een goede bodemstructuur.

De uitdaging is dat er nog geen algemeen geaccepteerde manier bestaat om die biologische bodemkwaliteit integraal te beoordelen.

Eén meetmethode geeft geen compleet beeld

Binnen de nieuwe Europese richtlijn worden verschillende biologische indicatoren genoemd, zoals microben, nematoden, regenwormen en geleedpotigen. Elke groep vertelt iets anders over het functioneren van de bodem.

Het onderzoek richtte zich daarom niet op één techniek, maar op de vraag:

Welke combinatie van onderzoeksmethoden levert het meest bruikbare beeld op van de biologische bodemgezondheid?

Om die vraag te beantwoorden zijn wetenschappelijke literatuur, interviews met deskundigen en een Multi-Criteria Analyse gecombineerd. Daarbij zijn onderzoeksmethoden beoordeeld op onder meer:

betrouwbaarheid;
informatiewaarde;
uitvoerbaarheid;
kosten;
doorlooptijd;
complexiteit;
toekomstbestendigheid.

De beste keuze hangt af van het doel van het onderzoek

Uit de analyse blijkt dat geen enkele methode alle informatie kan leveren die nodig is om de biologische bodemgezondheid volledig te beoordelen. Iedere techniek heeft sterke en zwakke punten.

De AI-gestuurde analyse van nematoden scoort hoog vanwege de informatiewaarde en toekomstgerichtheid. DNA-metabarcoding levert veel detail over de microbiële biodiversiteit en sluit goed aan op de Europese ontwikkelingen, maar vraagt ook meer tijd, specialistische kennis en hogere kosten.

Daarom concludeert het onderzoek dat een combinatie van onderzoeksmethoden meer oplevert dan het toepassen van één afzonderlijke techniek.

Een eerste stap naar een praktisch onderzoekspakket

Op basis van het onderzoek is een advies opgesteld voor een toekomstig monitoringspakket waarin DNA-metabarcoding van microben wordt gecombineerd met een AI-gestuurde analyse van nematoden. Die combinatie geeft zowel inzicht in de samenstelling van het bodemleven als in het functioneren van het bodemvoedselweb.

Het onderzoek laat tegelijkertijd zien dat verdere ontwikkeling nodig blijft. Onder meer seizoensinvloeden, bemonstering, standaardisatie en de combinatie met fysische en chemische bodemgegevens vragen om aanvullend onderzoek voordat een breed toepasbaar monitoringspakket beschikbaar is.

Welke methoden kun je gebruiken om bodemgezondheid te meten?

De Soil Monitoring Law is nog volop in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk: bodembiologie krijgt een grotere rol bij het beoordelen van bodemgezondheid. Daarmee ontstaat ook behoefte aan betrouwbare, reproduceerbare en praktisch uitvoerbare onderzoeksmethoden.

Dit afstudeeronderzoek levert daarvoor een eerste onderbouwde vergelijking van beschikbare technieken en laat zien welke combinaties het meeste perspectief bieden voor toekomstige bodemmonitoring.