Een grote brand met chemicaliën is in eerste instantie een veiligheidsincident. De brand moet onder controle. De omgeving moet worden beschermd. Maar als chemicaliën vrijkomen, begint na het blussen het milieutraject.

Tijdens een lunchsessie vertelde collega Maarten Klijn wat de brand bij het voormalige bedrijf Chemie-Pack heeft betekend voor de bodem. Zijn verhaal laat zien hoe zo’n traject verloopt, van brand tot langdurige sanering, en waar de aandachtspunten liggen.

Wat gebeurt er met het terrein en hoe wordt een bodemsanering aangepakt?

De brand en het blussen
Bij Chemie-Pack koos de brandweer in de acute fase er bewust voor om de brand gecontroleerd te laten uitbranden. Een container met 16 ton aceton werd gekoeld en uitbreiding van de brand naar de naastgelegen bedrijven werd zo goed als mogelijk voorkomen. De chemische producten werden op deze manier zoveel mogelijk verbrand en er was een betere pluimstijging van de rook. Toch zijn er veel verschillende vloeistoffen met het bluswater in de bodem terechtgekomen.

Bodemverontreiniging niet altijd direct zichtbaar
Na een brand is niet meteen duidelijk wat de impact op de bodem en het grondwater is. Zeker op industrieterreinen, waar al bestaande verontreinigingen kunnen voorkomen, is het onderscheid tussen “oud” en “nieuw” lastig te bepalen. Ook bij Chemie-Pack was net na de brand veel onduidelijk.

Bodemonderzoek
Om de gevolgen voor de bodem en grondwater te bepalen, is bodemonderzoek nodig. In opdracht van de provincie Noord-Brabant zijn enkele toentallen bodemonderzoeken uitgevoerd en saneringsopties onderzocht om de verontreinigingssituatie in kaart te brengen.

Plan van aanpak: keuzes maken
De uitgevoerde bodemonderzoeken, saneringsgericht onderzoek, inzet van specialisten en afstemming leidden tot een plan van aanpak. De bodemsanering loopt op basis van dat plan. Daarin is vastgelegd op welke stoffen wordt gesaneerd, wat het doel van de bodemsanering is, welke planning en fasering van toepassing zijn en hoe de sanering wordt gecontroleerd.

Keuzes worden niet alleen technisch gemaakt, maar ook op basis van haalbaarheid, kosten en het toekomstig gebruik van het terrein. Een volledige ontgraving en grondwateronttrekking lijkt logisch, maar is in de praktijk vaak technisch niet uitvoerbaar als er bijvoorbeeld gebouwen staan of installaties draaien.

In Moerdijk ging het om een groot terrein met omliggende bedrijven, grotendeels nog in gebruik. Dat maakt de situatie complexer:

• Bebouwing beperkt ontgravingsmogelijkheden;
• De bodemverontreiniging mocht zich niet verder verspreiden, niet horizontaal maar ook niet verticaal;
• De bodem is niet homogeen, ondergrondse bodemlagen bepalen hoe stoffen zich gedragen en verspreiden.

Uitvoering van de bodemsanering
In Moerdijk werd gekozen voor een combinatie van technieken:

• Vlak na de brand werd met tijdelijke maatregelen verspreiding van stoffen voorkomen;
• Het onttrekken en zuiveren van verontreinigd grondwater;
• Sanering van de bovengrond en hotspots;
• Sanering van de ondergrond met onder andere:
  – Pump and treat;
  – Het toevoegen van nutriënten;
  – Stimulatie van aerobe microbiologische afbraak;
  – Bodemluchtextractie;
  – Beluchting van de bodem.

De verontreiniging kon niet verwijderd worden door alleen grond af te graven. Daarom is een langer durende in-situ sanering uitgevoerd. Saneren is daarmee geen eenmalige actie, maar een cyclus: reinigen, meten, beoordelen en bijsturen.

De rol van Geofoxx

In dit project zijn wij betrokken als milieukundig verificator tijdens de conventionele en de in-situ bodemsanering.

Onze bijdrage:

• het opstellen van een verificatieplan;
• het controleren van de bodemsanering;
• monstername en analyse van grond en grondwater;
• het volgen en controleren van de in-situ sanering en toetsen aan de doelstellingen;
• het monitoren van de grondwaterkwaliteit en volgen van het concentratieverloop;
• interpretatie van de monitoringsresultaten;
• het signaleren van aandachtspunten in de uitvoering;
• advisering van de opdrachtgever;
• afstemming met het bevoegd gezag;
• het opstellen van saneringsverslagen.

Dit soort trajecten lopen vaak tien tot twintig jaar. Dan is consistentie in meten, zorgvuldig documenteren en helder rapporteren minstens zo belangrijk als de techniek zelf.

We keken ook naar concentraties in het grondwater en de ontwikkeling daarvan in de tijd.

Monitoring is daarbij essentieel. Niet één meetmoment, maar een reeks over een langere periode. Alleen zo zie je of concentraties dalen, stabiel blijven of zich verplaatsen. Aanvullende testen, zoals ecotoxicologische proeven om de impact op ecosystemen te bepalen, zijn technisch mogelijk en tevens uitgevoerd.