Een voormalig industrieterrein herontwikkelen tot woningen vraagt om meer dan het verwijderen van een paar verontreinigde plekken. Op deze locatie bestaat de ondergrond uit een sterk wisselend ophoogpakket met puin en verschillende verontreinigingen in grond en grondwater.
Voordat een riool wordt vervangen en de openbare ruimte opnieuw wordt ingericht, wil je weten of de bodem geschikt is voor de geplande werkzaamheden. Daarbij kijk je niet alleen naar de bodemkwaliteit van vandaag.
Kun je als bodemadviseur aan de slag zonder een opleiding in bodem of milieu? Voor Puck Veenendaal was dat ruim een jaar geleden geen theoretische vraag. Met een opleiding Facility Management en interesse in projectmanagement begon ze bij Geofoxx aan een vakgebied waarvan ze inhoudelijk nog weinig wist.
De bodem bestaat uit meer dan chemie. Bij bodemonderzoek ligt de aandacht vaak op de chemische en fysische eigenschappen van de bodem. Maar de Europese Soil Monitoring Law brengt daar verandering in. Ook het bodemleven wordt onderdeel van de beoordeling van bodemgezondheid.
Dat roept direct een praktische vraag op.
Hoe meet je de biologische kwaliteit van een bodem op een betrouwbare en reproduceerbare manier als daarvoor nog geen standaard onderzoekspakket bestaat?
Tijdens een afstudeeronderzoek bij Geofoxx onderzocht milieukundestudent Job ter Haar welke onderzoeksmethoden hiervoor het meest geschikt zijn en hoe deze kunnen worden toegepast binnen toekomstige bodemmonitoring.
De Soil Monitoring Law heeft als doel om de bodemgezondheid binnen Europa systematisch te monitoren en op lange termijn te verbeteren. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar chemische en fysische bodemkenmerken, maar ook naar de biologische toestand van de bodem.
Dat is logisch. Een gezonde bodem bestaat uit een compleet ecosysteem van bacteriën, schimmels, nematoden, regenwormen en andere bodemorganismen. Samen zorgen zij onder meer voor de afbraak van organisch materiaal, de kringloop van voedingsstoffen, waterinfiltratie en een goede bodemstructuur.
De uitdaging is dat er nog geen algemeen geaccepteerde manier bestaat om die biologische bodemkwaliteit integraal te beoordelen.
Binnen de nieuwe Europese richtlijn worden verschillende biologische indicatoren genoemd, zoals microben, nematoden, regenwormen en geleedpotigen. Elke groep vertelt iets anders over het functioneren van de bodem.
Het onderzoek richtte zich daarom niet op één techniek, maar op de vraag:
Om die vraag te beantwoorden zijn wetenschappelijke literatuur, interviews met deskundigen en een Multi-Criteria Analyse gecombineerd. Daarbij zijn onderzoeksmethoden beoordeeld op onder meer:
Uit de analyse blijkt dat geen enkele methode alle informatie kan leveren die nodig is om de biologische bodemgezondheid volledig te beoordelen. Iedere techniek heeft sterke en zwakke punten.
De AI-gestuurde analyse van nematoden scoort hoog vanwege de informatiewaarde en toekomstgerichtheid. DNA-metabarcoding levert veel detail over de microbiële biodiversiteit en sluit goed aan op de Europese ontwikkelingen, maar vraagt ook meer tijd, specialistische kennis en hogere kosten.
Daarom concludeert het onderzoek dat een combinatie van onderzoeksmethoden meer oplevert dan het toepassen van één afzonderlijke techniek.
Op basis van het onderzoek is een advies opgesteld voor een toekomstig monitoringspakket waarin DNA-metabarcoding van microben wordt gecombineerd met een AI-gestuurde analyse van nematoden. Die combinatie geeft zowel inzicht in de samenstelling van het bodemleven als in het functioneren van het bodemvoedselweb.
Het onderzoek laat tegelijkertijd zien dat verdere ontwikkeling nodig blijft. Onder meer seizoensinvloeden, bemonstering, standaardisatie en de combinatie met fysische en chemische bodemgegevens vragen om aanvullend onderzoek voordat een breed toepasbaar monitoringspakket beschikbaar is.
De Soil Monitoring Law is nog volop in ontwikkeling, maar de richting is duidelijk: bodembiologie krijgt een grotere rol bij het beoordelen van bodemgezondheid. Daarmee ontstaat ook behoefte aan betrouwbare, reproduceerbare en praktisch uitvoerbare onderzoeksmethoden.
Dit afstudeeronderzoek levert daarvoor een eerste onderbouwde vergelijking van beschikbare technieken en laat zien welke combinaties het meeste perspectief bieden voor toekomstige bodemmonitoring.
Ga je een activiteit uitvoeren die invloed kan hebben op de bodem? Dan is het belangrijk om vooraf vast te leggen wat de kwaliteit van de bodem is. Zo kan na afloop worden vastgesteld of de bodemkwaliteit is veranderd.
Met een nulsituatie- en eindsituatie bodemonderzoek leg je de bodemkwaliteit vast vóór en na een activiteit. Daarmee ontstaat duidelijkheid over eventuele veranderingen en kunnen discussies over aansprakelijkheid of herstel worden voorkomen.
Een nulsituatie bodemonderzoek wordt uitgevoerd voordat activiteiten starten die een risico vormen voor de bodem.
Denk bijvoorbeeld aan:
Door de uitgangssituatie vast te leggen ontstaat een betrouwbaar referentiepunt.
Na beëindiging van een activiteit kan een eindsituatie bodemonderzoek worden uitgevoerd.
Hiermee wordt vastgesteld of de bodemkwaliteit is veranderd ten opzichte van de eerder vastgelegde nulsituatie.
Dat onderzoek kan nodig zijn bij:
De onderzoeksstrategie wordt afgestemd op de activiteiten die op de locatie plaatsvinden of hebben plaatsgevonden.
Afhankelijk van de situatie onderzoeken we onder andere:
Waar mogelijk sluiten we aan op eerder uitgevoerd bodemonderzoek om ontwikkelingen goed te kunnen vergelijken.
De resultaten geven inzicht in de bodemkwaliteit vóór en na een activiteit.
Daarmee kan worden vastgesteld:
Dit vormt een objectieve basis voor verdere besluitvorming.
Een goed uitgevoerd nulsituatie- en eindsituatie bodemonderzoek biedt zekerheid voor bedrijven, grondeigenaren, opdrachtgevers en bevoegd gezagen. Door de bodemkwaliteit zorgvuldig vast te leggen ontstaat een betrouwbare basis om veranderingen te beoordelen en verantwoordelijkheden vast te stellen.
Zo voorkom je discussies achteraf en weet je wat de gevolgen zijn van de activiteiten die op een locatie hebben plaatsgevonden.
Niet alle milieuvraagstukken zijn al volledig in beeld. Naast bekende stoffen zoals PFAS, asbest en zware metalen komen regelmatig nieuwe stoffen naar voren waarvan de mogelijke effecten op bodem, water en leefomgeving nog worden onderzocht.
Voor overheden, bedrijven en terreinbeheerders betekent dit dat toekomstige risico’s niet altijd zichtbaar zijn binnen de bestaande onderzoeksprogramma’s of regelgeving.
Daarom volgen wij ontwikkelingen rond nieuwe PFAS-verbindingen en andere opkomende verontreinigingen actief en onderzoeken we wat deze stoffen kunnen betekenen voor de leefomgeving.
Opkomende verontreinigingen zijn stoffen waarvan de aanwezigheid, verspreiding of mogelijke effecten steeds beter zichtbaar worden door nieuwe wetenschappelijke inzichten en verbeterde analysetechnieken.
Vaak gaat het om stoffen die al jarenlang worden toegepast, maar waarvan pas later duidelijk wordt hoe ze zich gedragen in bodem, water en ecosystemen.
Voorbeelden zijn:
Veel van deze stoffen zijn ontwikkeld omdat ze technisch goed functioneren. De gevolgen voor bodem, water en ecosystemen worden soms pas zichtbaar nadat een stof jarenlang is gebruikt.
Daarnaast kunnen nieuwe analysetechnieken stoffen aantonen die voorheen niet of nauwelijks meetbaar waren.
Daardoor ontstaan nieuwe vragen:
PFAS bestaat uit duizenden verschillende verbindingen. Slechts een beperkt deel daarvan wordt momenteel routinematig onderzocht.
Tegelijkertijd komen steeds vaker nieuwe PFAS-verbindingen in beeld. Ook verschuift de aandacht naar stoffen die ontstaan als afbraakproduct van andere PFAS-verbindingen of die voorheen nauwelijks werden onderzocht.
Hierdoor groeit de behoefte aan onderzoek naar:
Bij opkomende verontreinigingen zijn antwoorden niet altijd direct beschikbaar. Juist daarom is onderzoek belangrijk.
Wij combineren veldonderzoek, laboratoriumanalyses, literatuuronderzoek en kennis van bodem- en watersystemen om inzicht te krijgen in het gedrag van nieuwe stoffen.
Daarbij kijken we niet alleen naar concentraties, maar ook naar mogelijke bronnen, verspreidingsroutes en gevolgen voor de leefomgeving.
Nieuwe milieuvraagstukken ontstaan vaak geleidelijk. Wat vandaag nog een onderzoeksvraag is, kan morgen invloed hebben op beleid, vergunningen, grondstromen of gebiedsontwikkelingen.
Door ontwikkelingen vroegtijdig te volgen ontstaat meer inzicht in mogelijke risico’s en kunnen keuzes beter worden voorbereid.
Dat geldt voor nieuwe PFAS-verbindingen, maar ook voor andere stoffen die invloed kunnen hebben op bodem, water, biodiversiteit en gezondheid.
Een gezonde leefomgeving vraagt niet alleen aandacht voor bekende verontreinigingen, maar ook voor stoffen die nu nog in ontwikkeling zijn als milieuvraagstuk.
Door nieuwe verontreinigingen te signaleren, te onderzoeken en in hun maatschappelijke context te plaatsen, ontstaat kennis die helpt om toekomstige keuzes beter te onderbouwen.
Zo werken we niet alleen aan de vraagstukken van vandaag, maar ook aan die van morgen.
Banden slijten continu. Daarbij komen kleine deeltjes vrij die via regenwater, bermen, wegen en rioleringen in de leefomgeving terechtkomen. Eén van de stoffen die hierbij aandacht krijgt, is 6PPD en het afbraakproduct daarvan: 6PPD-quinone.
De afgelopen jaren is internationaal steeds meer onderzoek gedaan naar deze stof. Daarbij is gebleken dat 6PPD-quinone schadelijke effecten kan hebben op waterorganismen. Ook groeit de aandacht voor de aanwezigheid van deze stof in bodem, water en stedelijke afstromingssystemen.
6PPD is een stof die wordt toegevoegd aan autobanden om veroudering door zuurstof en ozon tegen te gaan. Hierdoor gaan banden langer mee en blijven ze veilig in gebruik.
Tijdens het gebruik van voertuigen slijten banden voortdurend. Daarbij komen bandendeeltjes vrij die in de omgeving terechtkomen.
Wanneer 6PPD in contact komt met ozon in de lucht, kan het worden omgezet in 6PPD-quinone.
Uit internationaal onderzoek blijkt dat 6PPD-quinone schadelijk kan zijn voor verschillende waterorganismen. Daardoor groeit wereldwijd de aandacht voor de aanwezigheid en verspreiding van deze stof in het milieu.
Omdat verkeer overal voorkomt, kan de stof via afstromend regenwater op veel plaatsen in de leefomgeving terechtkomen.
Denk bijvoorbeeld aan:
Hierdoor ontstaat steeds meer belangstelling voor de rol van deze stof binnen vraagstukken rondom bodem, waterkwaliteit en klimaatadaptatie.
6PPD-quinone is een relatief nieuw aandachtspunt binnen milieuonderzoek. Daardoor is nog niet altijd duidelijk waar de grootste risico’s liggen en hoe de stof zich precies gedraagt in verschillende onderdelen van de leefomgeving.
Onderzoek kan zich richten op:
Door onderzoeksgegevens te combineren met kennis van bodem, water en ruimtelijke inrichting ontstaat een beter beeld van de mogelijke risico’s en aandachtspunten.
6PPD-quinone laat zien dat nieuwe milieuvraagstukken vaak ontstaan op plekken waar verschillende systemen samenkomen.
Verkeer, waterbeheer, klimaatadaptatie, bodemkwaliteit en ecologie zijn daarbij nauw met elkaar verbonden. Een stof die vrijkomt uit banden kan uiteindelijk invloed hebben op waterkwaliteit, biodiversiteit en de inrichting van de leefomgeving.
Daarom vraagt dit soort vraagstukken om een brede blik waarbij bodem, water en ecologie samen worden beschouwd.
Voor veel opkomende stoffen bestaan nog geen uitgewerkte beleidskaders of standaardoplossingen. Juist daarom is onderzoek belangrijk.
Door nieuwe stoffen vroegtijdig te signaleren en hun gedrag in bodem- en watersystemen te onderzoeken, ontstaat inzicht dat helpt bij toekomstige keuzes voor inrichting, beheer en bescherming van de leefomgeving.
6PPD-quinone is daar een actueel voorbeeld van.
PFAS wordt vaak geassocieerd met bodemverontreiniging. Maar veel PFAS-verbindingen kunnen zich ook via het grondwater verspreiden. Daardoor kan een verontreiniging zich buiten de oorspronkelijke bronlocatie bevinden en gevolgen hebben voor ontwikkelingen, saneringen en waterbeheer.
Onderzoek naar PFAS in grondwater geeft inzicht in de aanwezigheid, verspreiding en mogelijke gevolgen van PFAS voor een locatie en haar omgeving.
Grondwater speelt een belangrijke rol in de leefomgeving. Het beïnvloedt natuur, oppervlaktewater, drinkwaterwinning, landbouw en bouwprojecten.
Wanneer PFAS in het grondwater aanwezig is, kunnen vragen ontstaan zoals:
Om deze vragen te beantwoorden is inzicht nodig in zowel de concentraties als het gedrag van PFAS in de ondergrond.
Onderzoek naar PFAS in grondwater wordt vaak uitgevoerd bij:
Ook wanneer PFAS in de bodem wordt aangetroffen, kan aanvullend onderzoek van het grondwater noodzakelijk zijn.
Bij een grondwateronderzoek brengen we in beeld:
Wanneer nodig combineren we onderzoeksgegevens met kennis van bodemopbouw, grondwaterstroming en gebiedskenmerken.
PFAS vormt een bijzondere groep verontreinigingen. Verschillende PFAS-verbindingen gedragen zich verschillend in bodem en grondwater. Sommige stoffen verplaatsen zich relatief gemakkelijk met het grondwater, terwijl andere sterker aan de bodem binden.
Daardoor vraagt onderzoek naar PFAS vaak om een bredere beoordeling dan alleen de gemeten concentraties.
Wij kijken daarom niet alleen naar waar PFAS aanwezig is, maar ook naar hoe de verontreiniging zich kan gedragen binnen het bodem- en watersysteem.
De aanwezigheid van PFAS in grondwater betekent niet automatisch dat maatregelen noodzakelijk zijn.
Wel kunnen de resultaten gevolgen hebben voor:
Daarom vertalen we onderzoeksresultaten naar de praktische gevolgen voor een project of gebied.
PFAS in grondwater is meer dan een analyseresultaat. De werkelijke vraag is wat de aanwezigheid van PFAS betekent voor de keuzes die je moet maken.
Door onderzoeksresultaten te combineren met kennis van grondwaterstroming, bodemopbouw, regelgeving en gebiedsontwikkeling ontstaat inzicht in risico’s, mogelijkheden en vervolgstappen.
Zo wordt duidelijk wat de aanwezigheid van PFAS betekent voor jouw locatie, nu en in de toekomst.
PFAS in de bodem onderzoeken is voor veel opdrachtgevers geen doel op zich, maar een factor die invloed heeft op de uitvoerbaarheid van een project. De aanwezigheid van PFAS kan gevolgen hebben voor bouwplannen, gebiedsontwikkelingen, grondverzet, vergunningprocedures en de herbruikbaarheid van vrijkomende grond. Wat op het eerste gezicht een geschikte locatie lijkt, kan door PFAS toch te maken krijgen met beperkingen, extra onderzoek of hogere uitvoeringskosten.
Daarom draait PFAS-onderzoek niet alleen om de vraag óf PFAS aanwezig is, maar vooral om wat dit betekent voor jouw project. Kun je de ontwikkeling uitvoeren zoals gepland? Is grond herbruikbaar? Zijn aanvullende maatregelen nodig? Tijdig inzicht in deze vragen helpt om risico’s te beheersen en vertragingen te voorkomen.
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die sinds de jaren vijftig worden toegepast in uiteenlopende producten en industriële processen. Door hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen zijn PFAS-verbindingen gebruikt in onder andere brandblusschuim, coatings, verpakkingen, industriële toepassingen en consumentenproducten.
Veel PFAS-verbindingen breken nauwelijks af in het milieu. Daardoor kunnen ze langdurig aanwezig blijven in bodem, grondwater, oppervlaktewater en waterbodems.
PFAS kan op verschillende manieren in de bodem terechtkomen.
Bekende bronnen zijn:
Daardoor kan PFAS zowel lokaal als verspreid over grotere gebieden voorkomen.
PFAS-onderzoek wordt vaak uitgevoerd wanneer de bodemkwaliteit invloed kan hebben op de voortgang of uitvoerbaarheid van een project.
Dat is bijvoorbeeld het geval bij:
Ook wanneer grond vrijkomt, wordt afgevoerd of elders moet worden toegepast, kan aanvullend PFAS-onderzoek noodzakelijk zijn om de mogelijkheden voor hergebruik vast te stellen.
Bij een PFAS-onderzoek brengen we in beeld:
Afhankelijk van de situatie kan aanvullend onderzoek naar grondwater, waterbodems of grondstromen nodig zijn.
De aanwezigheid van PFAS betekent niet automatisch dat een locatie ongeschikt is voor gebruik of ontwikkeling.
Wel kunnen de resultaten gevolgen hebben voor:
Daarom kijken we niet alleen naar de gemeten waarden, maar vooral naar de praktische consequenties voor het project. Welke risico’s zijn er? Welke mogelijkheden blijven beschikbaar? En welke vervolgstappen zijn nodig om het project uitvoerbaar te houden?
PFAS beperkt zich niet tot de bodem alleen. De stoffen kunnen zich ook verspreiden via grondwater, oppervlaktewater en grondstromen.
Daarom kijken we waar nodig naar het volledige bodem- en watersysteem. Zo ontstaat niet alleen inzicht in de aanwezigheid van PFAS, maar ook in de mogelijke gevolgen voor grondstromen, waterkwaliteit, vergunningen en toekomstige ontwikkelingen.
PFAS raakt verschillende onderdelen van bodem- en waterbeheer. Daarom hebben we aanvullende kennispagina’s ontwikkeld over specifieke PFAS-vraagstukken:
Zo krijg je niet alleen inzicht in de aanwezigheid van PFAS, maar ook in de gevolgen voor grondstromen, waterkwaliteit en de ontwikkeling van jouw locatie.
Een PFAS-onderzoek levert pas waarde op wanneer duidelijk is wat de resultaten betekenen voor de keuzes die je moet maken.
Kan een ontwikkeling doorgaan? Is grond herbruikbaar? Zijn aanvullende onderzoeken nodig? Welke gevolgen heeft PFAS voor planning, kosten en vergunningen? En welke mogelijkheden zijn er binnen de geldende regels?
Door onderzoeksresultaten te combineren met kennis van bodemkwaliteit, grondstromen, regelgeving en gebiedsontwikkeling ontstaat een onderbouwd beeld van de risico’s, mogelijkheden en vervolgstappen voor jouw locatie. Zo wordt PFAS niet alleen een onderzoeksresultaat, maar een concreet handelingsperspectief voor de uitvoering van jouw project.
Geofoxx
Geofoxx
Geofoxx