In opdracht van Geofoxx brengen studenten van HAS Green Academy het gebruik van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen en de impact op bodem en grondwater in kaart.
Deze stoffen werden in het verleden gebruikt en mogelijk nog steeds. Uit eigen onderzoek blijkt dat ze onder andere in de aardappelteelt zijn toegepast. Dit kan leiden tot verontreiniging van gewassen, bodem en grondwater.
In opdracht van de provincie Overijssel werken wij, samen met Witteveen+Bos, aan een grootschalig onderzoek naar potentiële PFAS-bronlocaties. Door onze expertise te bundelen, brengen we mogelijk verontreinigde locaties effectief in kaart.
PFAS is niet alleen een probleem in het westen van Nederland, maar komt ook in andere delen van het land voor, waaronder Overijssel. Deze stoffen belanden in de bodem en het oppervlaktewater. Om te achterhalen of PFAS aanwezig is, moeten we nagaan welke activiteiten in het verleden op een locatie plaatsvonden. In Overijssel gaat het vaak om de textielindustrie en scheepswerven. Ook locaties waar branden hebben gewoed, kunnen verdacht zijn.
De eerste stap: data-analyse
Witteveen+Bos begon het onderzoek met een uitgebreide data-analyse van duizenden potentiële PFAS-activiteiten binnen de provincie Overijssel.
We hebben de resultaten van de data-analyse gedeeld met de betrokken gemeentes. Hieruit bleek dat verdachte locaties niet altijd via databases zijn te filteren. Lokale bodemexperts, die vaak jarenlang kennis hebben opgebouwd over bedrijven en terreinen, zijn hierbij onmisbaar.
Historisch onderzoek
In overleg met de provincie is een selectie gemaakt van locaties voor verder historisch onderzoek door Geofoxx. Om een compleet beeld te krijgen, kozen we voor locaties verspreid over de provincie en met een breed scala aan activiteiten. Als een locatie na historisch onderzoek nog steeds verdacht leek, adviseerden we bodemonderzoek en stelden we boorplannen op.
Samenwerking met omgevingsdiensten
De provincie Overijssel is opdrachtgever van het onderzoek, maar ook de Omgevingsdienst Twente en Omgevingsdienst IJsselland waren nauw betrokken. Zij onderhielden de eerste contacten met gemeentes en beoordeelden alle rapporten.
Van elke gemeente hadden we informatie nodig uit het archief. Soms ontvingen we het digitaal, maar vaak was er geen digitale informatie. Dan lagen er mappen klaar – soms enkele, soms een hele kar vol. Het was onmogelijk om alles te lezen, dus moesten we gericht scannen naar informatie die relevant was voor ons PFAS-onderzoek.
Om de samenwerking te stroomlijnen, maakten we gebruik van een gedeelde SharePoint-omgeving. Daar konden rapporten worden gedeeld en feedback worden verwerkt. Op kantoor hing een grote tabel met alle locaties. Zo hielden we overzicht en kon er wat worden afgestreept als we weer een stap verder waren.
Toekomst van PFAS-onderzoek
Veel gemeentes hebben al bodemonderzoek uitgevoerd naar stoffen zoals lood en asbest, maar onderzoek naar PFAS staat nog in de kinderschoenen. Dat gaat vast veranderen. In het westen van Nederland is al veel vooruitgang geboekt door duidelijke bronnen in kaart te brengen. Andere regio’s gaan vast volgen.
Wat we hebben geleerd
Door alle rapporten die we hebben geschreven, hebben we veel geleerd. Vooral om met een ‘PFAS-bril’ te kijken en ons niet te laten afleiden door andere mogelijke verontreinigingen. Archiefinformatie bleek ontzettend waardevol te zijn. Data-analyse is een belangrijk startpunt, maar zonder historische context mis je cruciale inzichten.
Het onderzoek in Overijssel laat zien hoe belangrijk samenwerking, expertise en een scherpe focus zijn bij het in kaart brengen van PFAS-verdachte locaties. Dit is een belangrijke stap richting een schonere en veiligere leefomgeving.
Sinds twee jaar is er veel nieuws over een ‘nieuwe’ verontreiniging, “PFAS”, die veel overlast heeft gegeven in de bouw- en bodemwereld. Recent is in Amerika aangetoond dat er een bacterie is die deze zorgwekkende stoffengroep kan afbreken. In een lopend (ander) onderzoek van Geofoxx en Orvion naar de afbraak van bodemverontreiniging door planten geven de daar verrichte DNA-analyses aanleiding te vermoeden dat deze bacterie ook in de provincie Zuid-Holland aanwezig is. Met steun van de provincie Zuid-Holland en de Omgevingsdienst Midden-Holland is specifiek onderzoek verricht.
PFAS in de bodem
Poly- en perfluoralkylstoffen – ofwel PFAS – kennen vele nuttige toepassingen en worden gebruikt in bijvoorbeeld anti-aanbakpannen, kleding en blusschuim. Handige eigenschappen van deze stoffen zijn namelijk water- en hittebestendigheid. Helaas maakt dit het ook heel lastig om deze stoffen af te breken in de natuur. Door het grootschalig gebruik zijn deze stoffen tegenwoordig dan ook te vinden in de bodem, het grondwater en zelfs het bloed van mensen. Bovendien veroorzaken deze stoffen bij langdurige blootstelling en ophoping mogelijk kanker en onvruchtbaarheid. Dit heeft afgelopen twee jaar geleid tot normen voor de toegestane concentratie PFAS in de grond. Dit leidde tot veel ophef en meerdere bouwprojecten liepen vast door de strenge normering. Inmiddels zijn de normen iets verruimd.
De superbacterie Acidimicrobium
Amerikaanse onderzoekers van Princeton University publiceerden eind 2019 een onderzoek over een bacterie met de naam ‘Acidimicrobium A6’, die PFAS kan afbreken en onschadelijk maakt. Naar aanleiding hiervan heeft Geofoxx in samenwerking met het laboratorium Orvion een onderzoek uitgevoerd naar de aanwezigheid van deze bacterie(familie) in de provincie Zuid Holland. De ‘A6’ bacterie zelf is niet gevonden, maar wel aanverwante soorten op plekken met een lage zuurgraad, ijzer- en ammoniumrijke bodem en lage zuurstofconcentraties (zeer natte bodems). Met laboratoriumtesten moet nog bevestigd worden of de van nature voorkomende bacterie-populatie in Nederland inderdaad PFAS afbreekt.
Veelbelovende toekomst
De bacteriefamilie kan mogelijk een belangrijke bijdrage gaan leveren aan het bodembeheer in Nederland, door het langzaam maar gestaag afbreken van PFAS. De natuurlijke methode zou een goede uitkomst kunnen bieden voor (grote) gebieden met lage concentraties PFAS. De biologische en fysieke omstandigheden kunnen bijvoorbeeld aangepast worden, door de grondwaterstanden te verhogen en met planten waarvan de wortels een belangrijke rol spelen in het afbraakproces. Een andere technische mogelijkheid zijn zogenaamde “hotspots”, waarbij in reactoren gekweekte hyperactieve bacteriën worden toegevoegd aan de bodem op plekken met hoge concentraties PFAS (“bioaugmentatie”). Dit staat voor deze soorten nog wel in de kinderschoenen, maar is kansrijk voor de toekomst.
Wij staan samen met Orvion in de startblokken om additionele kennis te verzamelen teneinde deze kansen te verzilveren.
Het project is uitgevoerd als onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Bodem en in opdracht van de provincie Zuid Holland. Hiernaast is er samengewerkt met de Omgevingsdienst Midden Holland en een studententeam van Wageningen UR.
Studenten van de Wageningen Universiteit hebben in opdracht van Geofoxx een fraai staaltje onderzoek gedaan naar PFAS afbrekende bacteriën.
Dit hebben ze in onderstaande posters weergegeven.
Hier vind je meer over het onderzoek naar plantenkracht en het interview dat Jeroen hierover heeft gegeven.
Onze collega Jeroen Oosterwegel heeft laatst een interview gegeven. De filmopname is gemaakt ter voorbereiding op het online Follow UP festival, dat wordt gehouden op 25 november. In de film, die getoond wordt tijdens het festival, worden twee innovatieve projecten gepresenteerd: ‘Plantenkracht’ en ‘Op zoek naar Acidimicrobium A6’.
Het project ‘Plantenkracht’, op het terrein van een voormalige asfaltcentrale in hartje Gouda, betreft een bodemsanering door middel van planten. Bodemsanering wordt hier, in participatie met bewonersinitiatief Goudasfalt, gecombineerd met natuurlijk waterbeheer, aanpak van hittestress en intensief recreatief gebruik.
‘Op zoek naar Acidimicrobium A6’ is het eerste praktijkonderzoek naar het voorkomen van de bacterie Acidimicrobium A6 in de Nederlandse bodem. Deze in de USA ontdekte bacterie, is in staat PFAS-verbindingen af te breken tot ongevaarlijke natuurlijke verbindingen.
Beide onderzoeken maken gebruik van innovatieve DNA-analyses van het bodemleven.
De projecten worden uitgevoerd in samenwerking met: Stichting Goudasfalt, provincie Zuid-Holland, Orvion BV, Wageningen Universiteit, gemeente Gouda, Omgevingsdienst Midden-Holland en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Meer weten over plantenkracht? Kijk dan hier voor meer informatie: Plantenkracht
Op 11 maart vond de jaarlijkse Voorjaarsdag van het Buisleiding Industrie Gilde (BIG) plaats in Diergaarde Blijdorp – Rotterdam Zoo. “We gaan naar de haaien en werken met onze ellebogen”, luidde BIG-voorzitter Han Admiraal deze dag in. Ruim 50 leidingprofessionals waren aanwezig om lezingen bij te wonen en met elkaar te discussiëren en netwerken. Maarten Klijn van Geofoxx was één van de gastsprekers. Hij heeft de aanwezige leidingprofessionals meegenomen in de onderwerpen bodemkwaliteit, CROW 400, PFAS en invasieve exoten. Een geslaagd event, met een zinnige bijdrage vanuit Geofoxx!
In opdracht van Wolters Kluwer heeft Geofoxx de technische, beleidsmatige en juridische informatie aangaande de Wet Natuurbescherming en het besluit Bodemkwaliteit geactualiseerd. Deze stukken zullen worden opgenomen in de uitgave Omgevingsvergunning in de praktijk, bedoeld als digitaal naslagwerk voor ambtenaren op het gebied van vergunningen, toezicht en handhaving. Op deze manier heeft Geofoxx een eerdere bijdrage aan de vertaalslag van regelgeving naar praktijk opnieuw beoordeeld en geactualiseerd.
Een belangrijke wijziging aangaande de Wet Natuurbescherming betreft het vervallen van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Op 29 mei 2019 is door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State de PAS ongeldig verklaard. Het gevolg is dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet meer als basis voor toestemming voor activiteiten gebruikt mag worden. De overheid werkt op het moment aan een nieuwe invulling van de PAS.
Een belangrijke wijziging aangaande het besluit bodemkwaliteit betreft de inwerkingtreding van het tijdelijk handelingskader op 8 juli 2019 door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het tijdelijk handelingskader is afgegeven voor hergebruik van PFAS en GenX houdende grond en baggerspecies.
Meer informatie over het tijdelijk handelingskader is in ons nieuwsbericht ‘Handelingskader PFAS-houdende grond’ te lezen. Hierin staat ook vermeld hoe wij u hiermee van dienst kunnen zijn.
Sinds het inwerkingtreden van het tijdelijk handelingskader op 8 juli 2019 zijn er bij Geofoxx al verschillende aanvullende onderzoeken uitgevoerd om het gehalte aan PFAS te bepalen in de (water)bodem en te toetsen aan de toepassingsnorm. Gemeenten en bedrijven hebben ons benaderd voor advies en onderzoek.
Bij vrijwel iedere toepassing van grond dient het gehalte aan PFAS (= PFOA, PFOS en overige PFAS) bekend te zijn. De door Bodemplus aanbevolen 28 PFAS-componenten worden in onze (water)bodemonderzoeken meegenomen. Indien een locatie verdacht is op de aanwezigheid van HFPO-DA (GenX) dient dit meegenomen te worden in het onderzoek.
Geofoxx is actueel op de hoogte van alle ontwikkelingen op dit vlak en staat haar klanten actief bij om te komen tot zinnige oplossingen. Heeft u voor het tijdelijk handelingskader al een bodemonderzoek laten uitvoeren, maar is hierin geen analyse op PFAS en/of GenX meegenomen? Of staat er grondverzet gepland bij uw project? Dan kunt u gerust contact opnemen met één van onze adviseurs! Wij helpen u graag verder.
Op 8 juli heeft het Ministerie van I&W een tijdelijk handelingskader vastgesteld voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie.
PFAS komt in Nederland in veel metingen boven de bepalingsgrens voor. Dat gaf/geeft een behoorlijke stagnatie in de ‘grondketen’ omdat er geen normen waren. In het tijdelijke handelingskader is nu een toepassingsnorm vastgelegd. In feite betekent dit in de praktijk dat bij vrijwel iedere toepassing van grond de gehalten aan PFAS (= PFOA, PFOS en overige PFAS) bekend moeten zijn. Bodemplus beveelt een analysepakket aan waarbij 28 PFAS-componenten dienen te worden onderzocht en getoetst. Voor HFPO-DA (GenX) geldt dat alleen onderzocht en getoetst hoeft te worden als de (partij) grond verdacht is op deze parameter.
Het tijdelijk handelingskader is dus in de volle breedte relevant; bij beoogde toepassing van grond, bij onderzoek en partijkeuringen en bij saneringen met afvoer van verontreinigde grond. Overheden, aannemers, grondbanken en andere belanghebbenden doen er verstandig aan om zich tijdig te informeren over de mogelijke gevolgen.
Geofoxx is actueel op de hoogte van alle ontwikkelingen op dit vlak en staat haar klanten actief bij om te komen tot zinnige oplossingen. Neem gerust contact op met één van onze adviseurs!
Geofoxx adviseert haar relaties geregeld met betrekking tot de mogelijke aanwezigheid van PFAS (verzamelterm voor onder meer PFOS en PFOA) in de bodem (grond, sediment, grondwater). PFAS is een stofgroep die de laatste jaren in de aandacht is gekomen. De aan PFAS gerelateerde verbindingen zijn vooral bekend als bestanddeel in blusschuim, teflon en verf. De stoffen zijn hardnekkig en breken niet af in het milieu. Vanaf 2011 zijn PFAS-toepassingen verboden.
PFAS kan in principe overal in het milieu worden aangetroffen. Vooral bij specifieke bronnen zoals in de omgeving van Dordrecht (chemische fabriek) en Schiphol (grootschalige calamiteit met verontreinigd blusschuim) dient rekening te worden gehouden met hoge(re) concentraties in de bodem. In specifieke gebieden in Nederland is het dus van belang de bodem ook te onderzoeken op PFAS. Deze stofgroep zit niet in het standaardpakket en wordt vaak over het hoofd gezien.
Geofoxx houdt bij haar advisering onder meer rekening met de specifieke (stof)eigenschappen zoals die voor PFAS zijn beschreven en zet eigen onderzoekers in die ervaren zijn met de specifieke protocollen voor PFAS. Geofoxx werkt samen met verschillende laboratoria die gespecialiseerd zijn in het aantonen van PFAS.
De kennis en techniek ontwikkelt zich snel en ook het beleid ten aanzien van de omgang met PFAS kan snel veranderen. Geofoxx is voortdurend op de hoogte van deze ontwikkelingen en kan daarom snel schakelen in de advisering richting de klant.
Geofoxx
Geofoxx
Geofoxx