Zware metalen zoals lood, zink, koper, chroom en andere metalen komen van nature voor in de bodem. Door menselijke activiteiten kunnen de gehalten lokaal sterk verhoogd zijn. Dat kan gevolgen hebben wanneer je wilt bouwen, grond wilt verplaatsen, een terrein opnieuw wilt inrichten of een bodemverontreiniging wilt saneren.

Bodemonderzoek geeft inzicht in welke metalen aanwezig zijn, in welke concentraties en wat dat betekent voor het geplande gebruik van de locatie. Bij onderzoek naar zware metalen kunnen we een XRF-meter inzetten. Daarmee krijgen we tijdens het veldwerk direct informatie over de samenstelling van de bodem.

Hoe komen zware metalen in de bodem terecht?

Verhoogde gehalten aan zware metalen kunnen verschillende oorzaken hebben. Historische bedrijfsactiviteiten spelen regelmatig een rol. Ook ophooglagen, voormalige stortplaatsen, slakken, puinhoudende grond en andere bodemvreemde materialen kunnen metalen bevatten.

Daarnaast kunnen metalen zich over een groter gebied hebben verspreid. Een bekend voorbeeld is lood in oudere stedelijke gebieden. Door jarenlang gebruik van loodhoudende verf, brandstoffen en andere toepassingen kunnen verhoogde loodgehalten in de bodem voorkomen.

Welke metalen je kunt verwachten, hangt daarom sterk samen met de geschiedenis en het gebruik van een locatie. Een goed bodemonderzoek begint met die informatie.

Wanneer vormen zware metalen een probleem?

De aanwezigheid van metalen zegt op zichzelf nog niet wat er op een locatie moet gebeuren. De concentratie, verspreiding en het gebruik van de bodem bepalen welke gevolgen er zijn.

Een verhoogd gehalte kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer grond wordt ontgraven en afgevoerd. Bij woningbouw, speelplaatsen en ander gevoelig gebruik speelt ook de mogelijke blootstelling van mensen een rol. Bij een sanering wil je juist nauwkeurig weten waar de verontreiniging begint en eindigt.

Daarom kijken we bij bodemonderzoek verder dan de vraag óf een metaal aanwezig is. Het onderzoek moet voldoende informatie opleveren om te bepalen wat de bodemkwaliteit betekent voor jouw plannen.

Onderzoek naar zware metalen

Bij regulier bodemonderzoek worden grondmonsters naar een laboratorium gestuurd. Daar worden de concentraties van de relevante stoffen bepaald. Deze analyses vormen de basis voor de beoordeling van de bodemkwaliteit.

Soms is tijdens het veldwerk al meer informatie nodig. Bijvoorbeeld wanneer een verontreiniging met zware metalen moet worden afgeperkt of tijdens een sanering moet worden bepaald waar verder ontgraven nodig is.

Daarvoor kan een XRF worden ingezet.

Wat is een XRF-meting?

XRF staat voor X-ray Fluorescence, oftewel röntgenfluorescentie. Met een draagbare XRF-meter kunnen we verschillende elementen in grond en andere materialen meten. Denk aan lood, zink, koper en chroom.

De meting duurt slechts een minuut en het resultaat is direct beschikbaar. Daardoor ontstaat tijdens het veldwerk al een beeld van de verschillen tussen meetpunten.

Dat maakt de XRF vooral geschikt als screeningsinstrument. De veldonderzoeker kan de onderzoeksaanpak op basis van de metingen bijsturen en gerichter bepalen waar aanvullende monsters of laboratoriumanalyses nodig zijn.

Wat levert meten in het veld op?

Stel dat een bodemverontreiniging met lood moet worden afgeperkt. Met alleen laboratoriumanalyses zit er tijd tussen het nemen van een monster en het ontvangen van de resultaten. Blijkt vervolgens dat de grens van de verontreiniging nog niet is bereikt, dan kan aanvullend veldwerk nodig zijn.

Met XRF-metingen ontstaat tijdens het onderzoek al informatie over het verloop van de metaalgehalten. Daardoor kunnen meetpunten gerichter worden gekozen.

Ook tijdens een bodemsanering kan dat verschil maken. De XRF helpt om tijdens het ontgraven te beoordelen waar verhoogde gehalten voorkomen en waar deze afnemen. Zo kan de saneringsgrens in het veld nauwkeuriger worden gevolgd.

XRF vervangt laboratoriumonderzoek niet

Een XRF-meting en een laboratoriumanalyse hebben ieder hun eigen functie. De XRF geeft snel informatie in het veld en helpt om onderzoeks- en saneringswerkzaamheden te sturen. Voor de formele beoordeling van de bodemkwaliteit zijn, afhankelijk van het onderzoek en de geldende eisen, laboratoriumanalyses nodig.

De kracht zit daarom vooral in de combinatie. Metingen in het veld geven snel inzicht. Gerichte laboratoriumanalyses leveren vervolgens de gegevens die nodig zijn voor de uiteindelijke beoordeling.