Tag Archief van: bodem

Nieuwe verontreinigingen in bodem en water

/in , /door

Niet alle nieuwe verontreinigingen in bodem en water zijn volledig in beeld.

Naast bekende stoffen zoals zware metalen, minerale olie en asbest groeit de aandacht voor nieuwe stoffen die steeds vaker worden aangetroffen in bodem, grondwater, oppervlaktewater en waterbodems. Vaak zijn deze stoffen al jarenlang aanwezig in onze leefomgeving, maar zorgen nieuwe analysetechnieken en wetenschappelijke inzichten ervoor dat hun aanwezigheid en mogelijke effecten beter zichtbaar worden.

Voor overheden, ontwikkelaars, bedrijven en terreinbeheerders roept dat nieuwe vragen op. Wat betekenen deze stoffen voor bodemkwaliteit, waterbeheer, grondverzet en gebiedsontwikkeling? En hoe ga je om met stoffen waarvoor beleid en regelgeving nog in ontwikkeling zijn?

 

Waarom krijgen deze stoffen steeds meer aandacht?

Veel nieuwe verontreinigingen zijn het gevolg van dagelijkse activiteiten.

Ze komen bijvoorbeeld vrij uit verkeer, industriële processen, consumentenproducten, gewasbeschermingsmiddelen of bouwmaterialen. Via regenwater, afstroming, emissies of gebruik verspreiden deze stoffen zich door de leefomgeving.

Tegelijkertijd worden laboratoriumtechnieken steeds gevoeliger. Daardoor kunnen stoffen worden aangetoond die enkele jaren geleden nog niet of nauwelijks meetbaar waren.

Dat leidt tot nieuwe vragen over verspreiding, risico’s, regelgeving en beheer.

 

Van signaleren naar begrijpen

Bij opkomende verontreinigingen gaat het niet alleen om meten.

Minstens zo belangrijk is het begrijpen van:

  • waar stoffen vandaan komen;
  • hoe zij zich gedragen in bodem en water;
  • welke risico’s kunnen ontstaan;
  • welke gevolgen er zijn voor projecten en grondstromen;
  • welke ontwikkelingen relevant kunnen worden voor toekomstig beleid.

Door onderzoek, monitoring en kennisontwikkeling ontstaat een steeds beter beeld van deze nieuwe milieuvraagstukken.

 

Nieuwe verontreinigingen:

PFAS in de bodem

PFAS is voor veel opdrachtgevers geen doel op zich, maar een factor die invloed heeft op de uitvoerbaarheid van een project. De aanwezigheid van PFAS kan gevolgen hebben voor bouwplannen, gebiedsontwikkelingen, grondverzet, vergunningprocedures en de herbruikbaarheid van vrijkomende grond.

PFAS in grondwater

PFAS kan zich via grondwater verspreiden en daardoor invloed hebben op ontwikkelingen, saneringen, bemalingen en waterbeheer. Deze pagina gaat in op de aanwezigheid en verspreiding van PFAS in grondwatersystemen.

PFAS bij grondverzet

PFAS kan grote gevolgen hebben voor het hergebruik, transport en de toepassing van vrijkomende grond. Op deze pagina lees je hoe PFAS invloed heeft op grondstromen en welke mogelijkheden er zijn binnen projecten.

6PPD en 6PPD-quinone

Bandenslijtage zorgt voor de verspreiding van stoffen die steeds meer aandacht krijgen binnen bodem- en wateronderzoek. 6PPD is een stof die aan banden wordt toegevoegd om slijtage tegen te gaan. Deze pagina gaat in op de herkomst, verspreiding en mogelijke effecten van 6PPD en 6PPD-quinone.

Microplastics in bodem en water

Microplastics worden steeds vaker aangetroffen in bodem, grondwater, oppervlaktewater, waterbodems en sediment. Op deze pagina lees je meer over de herkomst, verspreiding en mogelijke effecten van microplastics en hun rol binnen bodem-, water- en ecosystemen.

Nieuwe PFAS-stoffen en opkomende verontreinigingen

PFAS bestaat uit duizenden verbindingen waarover we nog heel weinig weten. Door wereldwijd onderzoek komen steeds meer nieuwe stoffen en afbraakproducten in beeld. Op deze pagina lees je hoe nieuwe verontreinigingen worden onderzocht en beoordeeld.

 

De milieuvraagstukken van morgen

Nieuwe verontreinigingen laten zien dat bodem, water, ecologie en menselijke activiteiten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Door ontwikkelingen vroegtijdig te signaleren en te onderzoeken ontstaat inzicht dat helpt bij toekomstige keuzes voor inrichting, beheer en bescherming van de leefomgeving.

Zo werken we niet alleen aan de vraagstukken van vandaag, maar ook aan die van morgen.

PFAS bij grondverzet

/in , /door

PFAS kan grote invloed hebben op grondverzet. Zodra grond vrijkomt bij bouw-, infra- of gebiedsontwikkelingsprojecten ontstaat de vraag of deze grond kan worden hergebruikt, verplaatst of afgevoerd.

De aanwezigheid van PFAS hoeft een project niet onmogelijk te maken, maar kan wel gevolgen hebben voor grondstromen, planning, kosten en toepassingsmogelijkheden.
Daarom is het belangrijk om vroegtijdig inzicht te krijgen in de aanwezigheid van PFAS en de gevolgen daarvan voor het grondverzet.

 

Waarom speelt PFAS een belangrijke rol bij grondverzet?

PFAS komt op veel plaatsen in Nederland voor. Soms is sprake van een lokale bron, maar PFAS kan ook aanwezig zijn als gevolg van diffuse verspreiding.
Wanneer grond vrijkomt, moet worden beoordeeld welke kwaliteit deze heeft en onder welke voorwaarden de grond mag worden toegepast of hergebruikt.
PFAS is daarbij vaak een bepalende en een beperkende factor.

 

Wanneer is PFAS-onderzoek nodig?

Onderzoek naar PFAS bij grondverzet wordt vaak uitgevoerd bij:

  • woningbouwprojecten;
  • infrastructurele werkzaamheden;
  • aanleg van kabels en leidingen;
  • gebiedsontwikkelingen;
  • natuurontwikkeling
  • bodemsaneringen;
  • water- en klimaatprojecten;
  • tijdelijke gronddepots.

Ook wanneer grond buiten het projectgebied wordt toegepast of afgevoerd, kan aanvullend PFAS-onderzoek noodzakelijk zijn.

 

Wat onderzoeken we?

Bij PFAS-onderzoek voor grondverzet onderzoeken we onder andere:

  • de aanwezigheid van PFAS in de bodem;
  • de concentraties van relevante PFAS-verbindingen;
  • de kwaliteit van vrijkomende grond;
  • toepassingsmogelijkheden van grondstromen;
  • eventuele beperkingen voor hergebruik of afvoer.

Afhankelijk van de situatie kan aanvullend onderzoek nodig zijn naar grondwater, waterbodems of specifieke PFAS-bronnen.

 

Wat betekenen de resultaten?

De aanwezigheid van PFAS betekent niet automatisch dat grond moet worden afgevoerd.

Vaak zijn verschillende vormen van hergebruik of toepassing mogelijk. De mogelijkheden hangen af van de kwaliteit van de grond, de ontvangende locatie en de geldende regels.

De resultaten geven inzicht in vragen zoals:

  • Kan de grond binnen het project worden hergebruikt?
  • Kan de grond elders worden toegepast?
  • Zijn aanvullende onderzoeken nodig?
  • Welke voorwaarden gelden voor transport of verwerking?
  • Wat betekent dit voor planning en kosten?

Daarbij kijken we niet alleen naar de aanwezigheid van PFAS, maar vooral naar de praktische mogelijkheden voor uitvoering. Het doel is om inzichtelijk te maken welke grondstromen mogelijk zijn en hoe projecten efficiënt kunnen worden gerealiseerd.

 

Voorkom verrassingen tijdens de uitvoering

PFAS-vraagstukken komen vaak pas naar voren wanneer werkzaamheden al zijn voorbereid of gestart. Dat kan leiden tot vertraging, extra onderzoeken en hogere kosten.

Door PFAS vroeg in het project mee te nemen ontstaat eerder duidelijkheid over de mogelijkheden voor grondverzet en kunnen grondstromen efficiënter worden georganiseerd.

 

Hergebruik waar mogelijk

Binnen veel projecten ligt de uitdaging niet alleen in het voldoen aan regelgeving, maar ook in het verantwoord omgaan met vrijkomende grond.

Daarom kijken we naar wat wél mogelijk is. Door bodemkwaliteit, toepassingsmogelijkheden en gebiedskenmerken samen te beoordelen, zoeken we naar oplossingen waarbij grond zo veel mogelijk binnen het project of de regio behouden kan blijven.

Zo draagt PFAS-onderzoek niet alleen bij aan naleving van regelgeving, maar ook aan een circulaire omgang met grondstoffen en een toekomstbestendige leefomgeving.

Grondverzet

/in , /door

Bij bouw-, infra- en gebiedsontwikkelingsprojecten komt vaak grond (of baggerspecie) vrij. Die grond wil je het liefst opnieuw gebruiken, binnen of buiten het project. Maar voordat dat kan, moet duidelijk zijn welke kwaliteit de grond heeft en welke regels van toepassing zijn.

Grondverzet gaat over het ontgraven, verplaatsen, toepassen en hergebruiken van grond. Daarbij spelen bodemkwaliteit, wet- en regelgeving, planning en uitvoerbaarheid een belangrijke rol.

 

Wanneer krijg je te maken met grondverzet?

Grondverzet speelt onder andere bij:

  • woningbouwprojecten;
  • aanleg of reconstructie van infrastructuur;
  • bedrijventerreinen;
  • water- en klimaatprojecten;
  • natuurontwikkeling
  • aanleg van kabels en leidingen;
  • bodemsaneringen;
  • herinrichting van de openbare ruimte.

Zodra grond vrijkomt of wordt toegepast, moet worden beoordeeld welke mogelijkheden er zijn voor hergebruik en welke voorwaarden daarbij gelden.

 

Welke informatie is nodig?

Om te bepalen wat mogelijk is met vrijkomende grond, is inzicht nodig in de kwaliteit van de bodem.

Afhankelijk van de situatie kan dat bestaan uit:

De benodigde onderzoeken hangen af van de herkomst van de grond, de hoeveelheid en de locatie waar de grond wordt toegepast.

 

Hergebruik als uitgangspunt

Grond kan een waardevolle grondstof zijn. Daarom kijken we altijd eerst naar de mogelijkheden voor verantwoord hergebruik.
Hergebruik binnen hetzelfde project of binnen de regio kan transportbewegingen beperken, kosten verlagen en bijdragen aan een circulaire omgang met grondstoffen.
Daarbij is het belangrijk dat de kwaliteit van de grond past bij de locatie waar deze wordt toegepast.

 

Wat betekenen de regels voor jouw project?

Wet- en regelgeving rondom grondverzet is voortdurend in ontwikkeling. Daarbij spelen onder andere de bodemkwaliteit, toepassingslocatie, milieubelasting en meldings- en informatieplichten een rol.

De praktische vragen zijn vaak:

  • Mag de grond worden hergebruikt?
  • Waar mag de grond worden toegepast?
  • Is aanvullend onderzoek nodig?
  • Zijn meldingen of vergunningen vereist?
  • Wat betekent dit voor planning en kosten?

Door deze vragen vroegtijdig te beantwoorden voorkom je vertraging tijdens de uitvoering.

 

Meer dan bodemkwaliteit: is de bodem ook geschikt?

Bij grondverzet draait het niet alleen om wat volgens de regels mag. Minstens zo belangrijk is de vraag of de bodem geschikt is voor de functie die zij moet vervullen.

Een bodem kan voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen, maar daarmee is nog niet automatisch sprake van een goed functionerende bodem. Daarom kijken we ook naar eigenschappen die bepalend zijn voor het toekomstige gebruik van een locatie.

Denk bijvoorbeeld aan vragen als:

  • Kan deze grond bijdragen aan een klimaatbestendige wijk?
  • Is de bodem geschikt voor bomen, groenvoorzieningen of stedelijke natuur?
  • Welke rol speelt het gehalte aan organische stof voor de toekomstige functie?
  • Wat is de civieltechnische kwaliteit (zand voor zandbed of ophoging) en daarmee de verdichtingsmogelijkheden en de doorlaatbaarheid
  • Hoe voorkom je bodemverdichting tijdens de uitvoering van het werk?

Door bodemgeschiktheid mee te nemen in het grondverzet ontstaan oplossingen die niet alleen voldoen aan wet- en regelgeving, maar ook bijdragen aan een duurzame en toekomstbestendige inrichting van de leefomgeving.

 

Van grondstroom naar gebiedsopgave

Grondverzet gaat niet alleen over het verplaatsen van grond van A naar B. De keuzes die je maakt hebben invloed op kosten, duurzaamheid, transportbewegingen en de kwaliteit van de leefomgeving.

Daarom kijken we verder dan de afzonderlijke partij grond. We brengen de mogelijkheden voor hergebruik, verwerking en toepassing in beeld en zoeken naar oplossingen die passen binnen het project én de omgeving.

Zo ontstaat een aanpak waarbij bodemkwaliteit, bodemgeschiktheid, uitvoerbaarheid en circulair handelen samenkomen.

Partijkeuringen

/in , /door

Grond, baggerspecie of bouwstoffen die vrijkomen bij werkzaamheden vertegenwoordigen vaak positieve, dan wel negatieve waarde. Maar voordat deze materialen kunnen worden toegepast of afgevoerd, moet duidelijk zijn welke kwaliteit ze hebben.

Lees meer
Microplastics in wadi's: de verborgen keerzijde van infiltratieGeofoxx

Microplastics in wadi’s: de verborgen keerzijde van infiltratie

/in /door

Wadi’s zijn ontworpen om regenwater op te vangen, tijdelijk vast te houden en langzaam in de bodem te laten infiltreren. Daarmee helpen ze steden om piekbuien op te vangen en grondwater aan te vullen.

Maar doordat wadi’s water uit de omgeving verzamelen, vangen ze meer op dan alleen regenwater.

In nauwe samenwerking met de gemeente Arnhem laat onderzoek in de gemeente zien dat wadi’s ook een verzamelplek kunnen zijn voor microplastics.

 

Kort samengevat
Wadi’s helpen regenwater infiltreren, maar kunnen tegelijkertijd microplastics uit afstromend water verzamelen. Daardoor ontstaat een nieuwe beheeropgave voor gemeenten en beheerders van de openbare ruimte.

 

Waarom komen microplastics in een wadi terecht?

Microplastics komen op verschillende manieren in de leefomgeving terecht. Slijtage van autobanden, afbraak van kunststoffen, bouwmaterialen en neerslag zorgen ervoor dat kleine kunststofdeeltjes zich verspreiden over wegen, bermen en verhardingen.

Bij regen spoelen deze deeltjes mee met afstromend water richting kolken, greppels en uiteindelijk naar infiltratievoorzieningen zoals wadi’s.

In onderzochte wadi’s in Arnhem zijn hoge concentraties microplastics aangetroffen. Daarmee ontstaat een nieuwe vraag: wat gebeurt er met deze deeltjes nadat ze in de bodem terechtkomen?

 

Een wadi houdt niet alleen regenwater vast

Een belangrijk deel van de microplastics blijft achter in de bovenste bodemlaag van een wadi. Daardoor werkt een wadi niet alleen als infiltratievoorziening, maar ook als een soort filter voor verontreinigingen die met regenwater worden aangevoerd.

Dat lijkt positief, maar het betekent ook dat microplastics zich in de loop van de tijd kunnen ophopen en dat een deel zich verder kan verspreiden naar het grondwater.

Onderzoek laat zien dat microplastics invloed kunnen hebben op bodemprocessen en het bodemleven. De mate waarin dat gebeurt hangt af van factoren zoals bodemtype, concentratie en de eigenschappen van de kunststofdeeltjes. Veel kennis hierover is nog in ontwikkeling.

Daardoor groeit de aandacht voor de rol van infiltratiesystemen bij het verzamelen en vasthouden van deze verontreinigingen.

 

Belangrijkste inzichten

  • Wadi’s verzamelen ook microplastics.
  • Een deel blijft achter in de toplaag.
  • De langetermijneffecten worden nog onderzocht.
  • Monitoring kan helpen om ophoping inzichtelijk te maken.

 

Wat betekent dit voor gemeenten en beheerders?

Wadi’s worden steeds vaker toegepast als onderdeel van klimaatadaptatie. Ze helpen wateroverlast beperken en dragen bij aan het aanvullen van grondwater.

Tegelijkertijd ontstaat een nieuwe beheeropgave. Als microplastics zich ophopen in de bodem van een wadi, is het verstandig om niet alleen naar waterberging te kijken, maar ook naar de kwaliteit van het materiaal dat achterblijft.

Dat roept vragen op tijdens ontwerp, beheer en onderhoud:

  • Waar komt het water vandaan dat de wadi instroomt?
  • Welke bronnen van microplastics liggen in de omgeving?
  • Wat gebeurt er met verontreinigingen die zich jarenlang ophopen?
  • Is periodieke monitoring of onderhoud van de toplaag wenselijk?

De uitdaging zit onder het maaiveld

Microplastics zijn nauwelijks zichtbaar. Toch kunnen ze zich jarenlang ophopen in systemen die bedoeld zijn om water op een natuurlijke manier te verwerken. Aan deze deeltjes zitten vaak ook andere stoffen gebonden, zoals weekmakers, die zich eveneens in het milieu kunnen verspreiden.

Daardoor krijgt een wadi ongemerkt een tweede functie: niet alleen water bergen en infiltreren, maar ook verontreinigingen uit de stedelijke omgeving opvangen.

 

Klimaatadaptatie vraagt ook aandacht voor bodemkwaliteit

Wie nadenkt over klimaatadaptatie, doet er daarom goed aan ook naar de kwaliteit van het infiltrerende water en de bodem te kijken. Want wat vandaag met regenwater wordt aangevoerd, blijft mogelijk jarenlang achter in de bodem.

Wadi voor infiltratie van regenwater in de openbare ruimte_GeofoxxGeofoxx

Een wadi vangt meer op dan regenwater

/in /door

Bij de herinrichting van een wijk lijken de keuzes vaak vanzelfsprekend. Meer groen, minder verharding en regenwater dat niet langer rechtstreeks naar het riool stroomt. In plaats daarvan wordt het lokaal opgevangen en geïnfiltreerd via een wadi of andere infiltratievoorziening.

Dat helpt om piekbuien op te vangen, droogte tegen te gaan en het riool te ontlasten. Op papier een logische stap.

Maar zodra regenwater de straat raakt, verandert het van samenstelling. Het neemt onderweg stoffen mee die vervolgens terechtkomen op de plek waar het infiltreert. Daarmee wordt een klimaatmaatregel tegelijkertijd een bodemvraagstuk.

 

Het water neemt onderweg meer mee dan je denkt

Regenwater dat een wadi bereikt, heeft meestal al een route afgelegd over wegen, parkeerplaatsen en andere verharde oppervlakken. Onderweg komen slijtagedeeltjes van autobanden, metalen uit verkeer en infrastructuur, straatvuil en andere verontreinigingen in het water terecht.

Die stoffen verdwijnen niet vanzelf uit het systeem. Ze verplaatsen zich mee met het afstromende water en komen terecht op de plek die is aangewezen om water te bergen en te infiltreren. Daarmee infiltreert niet alleen water in de bodem, maar ook een deel van de stoffen die daarin aanwezig zijn.

Dat maakt infiltratievoorzieningen anders dan veel traditionele verontreinigingssituaties. Er is geen lekkage, calamiteit of duidelijke veroorzaker aan te wijzen. De belasting ontstaat door normaal gebruik van de openbare ruimte. Iedere auto, iedere regenbui en iedere dag levert een kleine bijdrage.

 

Klimaatadaptatie en bodemkwaliteit raken elkaar

Vanuit waterbeheer is infiltratie een logische keuze. Gemeenten willen water langer vasthouden, verdroging beperken en voorkomen dat het riool tijdens hevige neerslag overbelast raakt.

Kijk je vanuit bodemkwaliteit naar dezelfde maatregel, dan ontstaat een aanvullende vraag. Niet alleen hoeveel water wordt geïnfiltreerd, maar ook welke stoffen daarmee worden meegevoerd. Daardoor verschuift de discussie. De vraag is niet langer uitsluitend waar water kan worden geborgen, maar ook wat de gevolgen zijn voor bodem en grondwater op langere termijn.

De locatie speelt daarbij een grote rol. Een wadi langs een drukke verkeersroute krijgt een andere belasting dan een voorziening in een rustige woonwijk. Ook het gebruik van de omgeving telt mee. Een infiltratievoorziening naast een speelplek vraagt om andere afwegingen dan een voorziening op een minder intensief gebruikte locatie.

 

Onderzoek maakt zichtbaar wat eerder onzichtbaar bleef

Over microplastics in oceanen en oppervlaktewater is inmiddels veel bekend. Over de aanwezigheid van microplastics in bodem en grondwater is aanzienlijk minder informatie beschikbaar. Onderzoek rond hemelwaterinfiltratievoorzieningen in Arnhem, Duiven en Westervoort laat zien dat microplastics zijn aangetroffen in grond, grondwater, oppervlaktewater en waterbodems. Slijtage van autobanden wordt gezien als een belangrijke bron. Ook atmosferische depositie kan een bijdrage leveren.

Aanvullende metingen rond infiltratievoorzieningen laten daarnaast de aanwezigheid zien van verschillende polymeren, metalen en weekmakers zoals ftalaten. Ook PFAS en mogelijk 6PPD-quinone worden genoemd als stoffen die aandacht vragen. Deze onderzoeksresultaten maken vooral zichtbaar dat infiltratievoorzieningen meer doen dan alleen water verwerken. Ze laten zien hoe stoffen zich via dagelijkse activiteiten kunnen verplaatsen naar bodem en grondwater.

 

De kennis ontwikkelt zich nog, projecten wachten niet

Een complicerende factor is dat de praktijk sneller beweegt dan de kennisontwikkeling.

Gemeenten werken aan klimaatadaptatie. Nieuwe woonwijken worden ontwikkeld. Bestaande wijken worden opnieuw ingericht. Infiltratievoorzieningen maken steeds vaker onderdeel uit van die plannen. Tegelijkertijd wordt nog onderzocht hoe stoffen zoals microplastics zich gedragen, welke risico’s daarbij horen en hoe die risico’s moeten worden beoordeeld. Voor veel stoffen ontbreekt nog een volledig uitgewerkt beoordelingskader. Dat betekent niet dat de vraag kan worden doorgeschoven. De verantwoordelijkheid voor een gezonde bodem en een zorgvuldige inrichting van de openbare ruimte bestaat al.

Daarom is het verstandig om de kwaliteit van infiltrerend water vroeg in het ontwerptraject mee te nemen. Niet wanneer de inrichting al vastligt, maar op het moment dat locaties worden gekozen en ontwerpkeuzes nog beïnvloedbaar zijn.

 

De belangrijkste keuzes worden aan de voorkant gemaakt

De discussie over infiltratievoorzieningen gaat soms over de vraag of deze voorzieningen wenselijk zijn. Dat is een te eenvoudige benadering. Water infiltreren blijft een belangrijk onderdeel van een klimaatrobuuste leefomgeving. De uitdaging zit in het combineren van verschillende belangen binnen dezelfde ruimte. Een maatregel die gunstig is voor waterbeheer kan gevolgen hebben voor bodemkwaliteit, terwijl beide doelen tegelijkertijd belangrijk zijn.

Daarom ontstaat de grootste winst niet door achteraf extra maatregelen toe te voegen, maar door eerder de juiste vragen te stellen.

Wat infiltreert er precies? Welke belasting mag je op deze locatie verwachten? En past die belasting bij de functie van de plek? Door waterkwaliteit, bodemkwaliteit en klimaatadaptatie vanaf het begin in samenhang te bekijken, voorkom je dat een oplossing voor het ene vraagstuk ongemerkt een nieuw vraagstuk creëert voor de toekomst.

Bodemonderzoek_GeofoxxGeofoxx

Waarom is een bodemonderzoek nodig?

/in /door

Een bodemonderzoek is zelden iets waar je bewust naar op zoek gaat. In de meeste gevallen komt het naar voren omdat je iets wilt: bouwen, ontwikkelen, een terrein kopen of verkopen, of een vergunning aanvragen. Het bodemonderzoek is dan een noodzakelijke stap om verder te kunnen.

Wat betekent dit voor je plannen?

 

Meer dan een verplichting

Bodemonderzoek wordt vaak gezien als een formaliteit. Iets dat “moet” voordat een project verder kan. In de praktijk levert het echter meer op dan alleen een vinkje in het vergunningstraject.

Een bodemonderzoek geeft inzicht in:

  • de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem;
  • risico’s die van invloed kunnen zijn op het gebruik van de locatie;
  • de ruimte om keuzes te maken voordat er onomkeerbare stappen worden gezet.

Dat inzicht is nodig om vooraf onderbouwde besluiten te nemen.

 

Zekerheid vooraf

Door een bodemonderzoek weet je waar je aan toe bent voordat een project start. Dat kan betekenen dat een locatie zonder belemmeringen kan worden gebruikt, maar ook dat aanpassingen nodig zijn. In beide gevallen voorkomt het verrassingen op een moment waarop bijsturen lastiger of kostbaarder wordt.

Bij aan- en verkoop van terreinen speelt datzelfde principe. Het onderzoek legt vast wat de toestand van de bodem is op een bepaald moment. Dat biedt duidelijkheid en kan een rol spelen bij onderhandelingen of afspraken tussen partijen.

 

Wat heb je aan een bodemonderzoek

Een bodemonderzoek levert geen abstract rapport op, maar informatie die richting geeft:

  • kan het project doorgaan zoals gepland;
  • zijn aanvullende stappen nodig;
  • of moet het plan worden aangepast.

Die duiding, maakt het verschil tussen een document en een besluitinstrument.

Bodemsanering na brand met chemicalien_GeofoxxGeofoxx

Grote brand met chemicaliën: wat betekent dat voor de bodem?

/in /door

Een grote brand met chemicaliën is in eerste instantie een veiligheidsincident. De brand moet onder controle. De omgeving moet worden beschermd. Maar als chemicaliën vrijkomen, begint na het blussen het milieutraject.

 

Tijdens een lunchsessie vertelde collega Maarten Klijn wat de brand bij het voormalige bedrijf Chemie-Pack heeft betekend voor de bodem. Zijn verhaal laat zien hoe zo’n traject verloopt, van brand tot langdurige sanering, en waar de aandachtspunten liggen.

Wat gebeurt er met het terrein en hoe wordt een bodemsanering aangepakt?

 

De brand en het blussen
Bij Chemie-Pack koos de brandweer in de acute fase er bewust voor om de brand gecontroleerd te laten uitbranden. Een container met 16 ton aceton werd gekoeld en uitbreiding van de brand naar de naastgelegen bedrijven werd zo goed als mogelijk voorkomen. De chemische producten werden op deze manier zoveel mogelijk verbrand en er was een betere pluimstijging van de rook. Toch zijn er veel verschillende vloeistoffen met het bluswater in de bodem terechtgekomen.

 

Bodemverontreiniging niet altijd direct zichtbaar
Na een brand is niet meteen duidelijk wat de impact op de bodem en het grondwater is. Zeker op industrieterreinen, waar al bestaande verontreinigingen kunnen voorkomen, is het onderscheid tussen “oud” en “nieuw” lastig te bepalen. Ook bij Chemie-Pack was net na de brand veel onduidelijk.

 

Bodemonderzoek
Om de gevolgen voor de bodem en grondwater te bepalen, is bodemonderzoek nodig. In opdracht van de provincie Noord-Brabant zijn enkele toentallen bodemonderzoeken uitgevoerd en saneringsopties onderzocht om de verontreinigingssituatie in kaart te brengen.

 

Plan van aanpak: keuzes maken
De uitgevoerde bodemonderzoeken, saneringsgericht onderzoek, inzet van specialisten en afstemming leidden tot een plan van aanpak. De bodemsanering loopt op basis van dat plan. Daarin is vastgelegd op welke stoffen wordt gesaneerd, wat het doel van de bodemsanering is, welke planning en fasering van toepassing zijn en hoe de sanering wordt gecontroleerd.

Keuzes worden niet alleen technisch gemaakt, maar ook op basis van haalbaarheid, kosten en het toekomstig gebruik van het terrein. Een volledige ontgraving en grondwateronttrekking lijkt logisch, maar is in de praktijk vaak technisch niet uitvoerbaar als er bijvoorbeeld gebouwen staan of installaties draaien.

 

In Moerdijk ging het om een groot terrein met omliggende bedrijven, grotendeels nog in gebruik. Dat maakt de situatie complexer:

  • Bebouwing beperkt ontgravingsmogelijkheden;
  • De bodemverontreiniging mocht zich niet verder verspreiden, niet horizontaal maar ook niet verticaal;
  • De bodem is niet homogeen, ondergrondse bodemlagen bepalen hoe stoffen zich gedragen en verspreiden.

Uitvoering van de bodemsanering
In Moerdijk werd gekozen voor een combinatie van technieken:

  • Vlak na de brand werd met tijdelijke maatregelen verspreiding van stoffen voorkomen;
  • Het onttrekken en zuiveren van verontreinigd grondwater;
  • Sanering van de bovengrond en hotspots;
  • Sanering van de ondergrond met onder andere:
    – Pump and treat;
    – Het toevoegen van nutriënten;
    – Stimulatie van aerobe microbiologische afbraak;
    – Bodemluchtextractie;
    – Beluchting van de bodem.

De verontreiniging kon niet verwijderd worden door alleen grond af te graven. Daarom is een langer durende in-situ sanering uitgevoerd. Saneren is daarmee geen eenmalige actie, maar een cyclus: reinigen, meten, beoordelen en bijsturen.

 

De rol van Geofoxx

In dit project zijn wij betrokken als milieukundig verificator tijdens de conventionele en de in-situ bodemsanering.

Onze bijdrage:

  • het opstellen van een verificatieplan;
  • het controleren van de bodemsanering;
  • monstername en analyse van grond en grondwater;
  • het volgen en controleren van de in-situ sanering en toetsen aan de doelstellingen;
  • het monitoren van de grondwaterkwaliteit en volgen van het concentratieverloop;
  • interpretatie van de monitoringsresultaten;
  • het signaleren van aandachtspunten in de uitvoering;
  • advisering van de opdrachtgever;
  • afstemming met het bevoegd gezag;
  • het opstellen van saneringsverslagen.

Dit soort trajecten lopen vaak tien tot twintig jaar. Dan is consistentie in meten, zorgvuldig documenteren en helder rapporteren minstens zo belangrijk als de techniek zelf.

We keken ook naar concentraties in het grondwater en de ontwikkeling daarvan in de tijd.

Monitoring is daarbij essentieel. Niet één meetmoment, maar een reeks over een langere periode. Alleen zo zie je of concentraties dalen, stabiel blijven of zich verplaatsen. Aanvullende testen, zoals ecotoxicologische proeven om de impact op ecosystemen te bepalen, zijn technisch mogelijk en tevens uitgevoerd.

 

 

5 jaar na sanering grootste drugdump_GeofoxxGeofoxx

Natuurherstel na bodemsanering grootste drugdump

/in /door

Met de symbolische aanplant van de eerste boom is een einde gekomen aan vijf jaar onderzoek en bodemsanering op de locatie van de grootste drugdump van Nederland. Daarmee start een nieuwe fase waarin het gebied stap voor stap wordt teruggegeven aan de natuur. In de komende jaren wordt het terrein verder beplant totdat het landschap zich volledig heeft hersteld.

 

Vijf jaar saneren op uitzonderlijke schaal
In opdracht van de provincie Noord-Brabant voerde Geofoxx, samen met aannemer NTP, deze bodemsanering uit. Na het ontdekken van de omvangrijke verontreiniging werd eerst werd eerst de situatie in de bodem en het grondwater in kaart gebracht. Op basis daarvan stelde Geofoxx het saneringsplan en de aanbestedingsdocumenten op en werden de benodigde vergunningen aangevraagd. Via de aanbestedingsprocedure werd gespecialiseerde aannemer NTP geselecteerd voor de uitvoering.

 

De sanering in twee fasen
De sanering werd uitgevoerd in twee fasen:

Fase 1 – Ontgraven van verontreinigde grond
De sterk verontreinigde grond werd ontgraven en afgevoerd naar een erkende verwerker. Daarmee werd de belangrijkste bron van verontreiniging verwijderd.

Fase 2 – Optimalisatie en sanering van het grondwater
Na fase 1 volgde aanvullend grondwateronderzoek om de verspreiding van de verontreiniging beter te bepalen. Op basis daarvan werd het saneringssysteem voor het grondwater afgestemd op de situatie in de ondergrond.

Geofoxx verzorgde tijdens beide fasen de milieukundige begeleiding en het projectmanagement.

 

Nieuwe fase: monitoring
Nu de actieve bodemsanering is afgerond, begint een periode van monitoring waarin de grondwaterkwaliteit nauwlettend wordt gevolgd. Zo wordt gecontroleerd of de sanering het gewenste effect heeft en het gebied zich verder kan herstellen.

 

Herstel van natuur en landschap
De eerste boom is de zichtbare stap van het herstel van dit gebied. In de komende jaren wordt het terrein gefaseerd opnieuw ingericht en beplant zodat het landschap zich verder kan ontwikkelen tot een robuust natuurgebied.

 

5 jaar bodemsanering grootste drugsdump van Nederland_Geofoxx

Karel Hanhart over Lesa_GeofoxxGeofoxx

LESA: Het landschap eerst begrijpen, dan pas ingrijpen

/in /door

Lezing over LESA door Karel Hanhart (Eelerwoude)

Karel Hanhart gaf bij Geofoxx een lezing over de landschapsecologische systeemanalyse (LESA). In een lunchsessie nam hij collega’s mee in de gedachte achter deze aanpak en liet hij aan de hand van een concreet gebied zien wat het oplevert als je een landschap eerst écht probeert te begrijpen, voordat je maatregelen kiest.

 

Waarom LESA steeds vaker wordt ingezet
Volgens Hanhart komt de populariteit van LESA niet uit de lucht vallen. In natuurherstel is lange tijd te snel gegrepen naar maatregelen, zoals plaggen of vernatting, zonder scherp beeld van het onderliggende probleem. Soms werkte dat goed, maar net zo vaak niet. Dan bleef de vraag hangen: hebben we het juiste knelpunt wel aangepakt?

LESA draait dat om. Niet beginnen bij de maatregel, maar bij het systeem. Eerst begrijpen waarom planten en dieren op een plek voorkomen. Pas daarna analyseren waarom soorten achteruitgaan en welke processen hen beperken. Dat inzicht bepaalt of en welke maatregelen zinvol zijn.

 

Van systeembeschrijving naar knelpunten
In de lezing schetste Karel de opbouw van een LESA. Die bestaat grofweg uit twee stappen:

Systeembeschrijving: hoe werkt het landschap? Denk aan bodemopbouw, hydrologie, geomorfologie, waterstromen en historische ontwikkeling.
Knelpuntenanalyse: wat verstoort dat systeem vandaag? En welk knelpunt is bepalend voor het uitblijven van herstel?
Pas als die vragen zijn beantwoord, kun je maatregelen kiezen die het systeem daadwerkelijk versterken. Niet meer “iets doen omdat het moet”, maar gericht ingrijpen waar het effect heeft.

 

Voorbeeld uit de praktijk: potentieel blauwgrasland in Groningen
Als voorbeeld nam Karel een gebied met goede kansen voor blauwgraslandherstel in Zuidoost-Groningen. Blauwgraslanden zijn zeldzaam en stellen hoge eisen aan hun standplaats: natte omstandigheden, voedselarme en licht kalkhoudende bodems en toestroming van licht gebufferd grondwater. In dit gebied bleek uit de analyse dat die voorwaarden grotendeels aanwezig waren.

Door kaarten, historische gegevens en veldmetingen te combineren, werd duidelijk hoe licht gebufferd grondwater vanuit hogere zandgronden toestroomt en in een laagte weer aan de oppervlakte komt. Juist die kwel voorkomt verzuring en maakt het gebied geschikt voor blauwgrasland. Metingen van bodem, grondwater en poriënwater bevestigden dit beeld.

 

Kleine ingrepen, groot effect
De analyse liet ook zien waar het beter kan. Niet door grootschalige maatregelen, maar door subtiele aanpassingen. Zo trekt een diepe sloot in de omgeving grondwater weg uit het gebied. Door die ontwatering te verminderen en het waterpeil lokaal iets te verhogen, kan het geschikte areaal voor blauwgrasland aanzienlijk toenemen.

Dit voorbeeld laat zien wat LESA toevoegt: geen standaardoplossing, maar maatwerk op basis van systeemkennis. Tegelijk benadrukte hij dat dit niet altijd zo uitpakt. Sommige gebieden blijken simpelweg niet herstelbaar. Ook dat is een uitkomst, en misschien wel een eerlijke.

 

Natuur, cultuur en keuzes
In de discussie kwam ook een principiële vraag op tafel: waar stopt natuur en begint cultuur? Veel Nederlandse natuurtypen, zoals blauwgraslanden, zijn ontstaan door eeuwenlang menselijk gebruik. Ze blijven alleen bestaan mét beheer, zoals maaien. LESA maakt die afhankelijkheid expliciet en dwingt tot keuzes: wat wil je behouden, en waarom juist dat?

 

Wat deze lezing opleverde
De lezing gaf een helder beeld van LESA als denkraam. Niet als rapportage om het rapport, maar als hulpmiddel om betere beslissingen te nemen. Door landschap, bodem en water in samenhang te bekijken, wordt duidelijk waar herstel kansrijk is en waar niet.

Voor Geofoxx was het een waardevolle inkijk in een aanpak die raakt aan onze eigen praktijk: eerst begrijpen, dan handelen. En accepteren dat een goed onderbouwd “dit kan hier niet” soms net zo waardevol is als een uitvoerbaar herstelplan.

Actueel

Bodemsanering voor woningbouw op voormalig industrieterrein

1 oktober 2026/door KarinSmulders

Verkennend bodemonderzoek voor rioolvervanging en herinrichting openbare ruimte

18 september 2026/door KarinSmulders

Bodemadviseur worden zonder bodemopleiding

16 september 2026/door KarinSmulders

Verkennend bodemonderzoek bij voormalige kassen

10 september 2026/door KarinSmulders
Meer weten?
Neem contact met ons op

© Copyright – Geofoxx

Algemene voorwaarden | Privacy beleid | Login